تحقیقات بالینی نشان میدهند که بیش از 75 درصد از بیمارانی که به سرطان استخوان (تومورهای اسکلتی) مبتلا هستند تنها با یک نشانه واحد، یعنی درد شدید و پیشرونده به پزشک مراجعه میکنند. این آمار نشاندهنده این موضوع است که شناخت اولین علائم سرطان استخوان برای هر شخصی ضروری تلقی میشود. به طور خلاصه، این عارضه در گامهای نخست با دردهای استخوانی که شبها شدت مییابد، تورم در نزدیکی مفاصل و ضعف در حرکات نمایان میشود. از آنجایی که علائم سرطان استخوان با کوفتگی و بیماریهایی نظیر آرتروز شباهت زیادی دارد، قصد داریم در ادامه این مطلب به بررسی دقیق این نشانهها و تفاوتهای اساسی آنها با دردهای معمولی بپردازیم، با ما همراه باشید.
مهمترین عناوین مقاله
اولین علائم سرطان استخوان چیست؟
پیش از اینکه به سراغ بررسی اولین علائم سرطان استخوان برویم، بهتر است ابتدا به شما توضیح دهیم که این بیماری چیست و چه انواعی دارد. این عارضه زمانی اتفاق میافتد که تومورهای بدخیم در خود بافت استخوان رشد کنند. پزشکان این تومورها را به دو دسته کلی تقسیم میکنند؛ تومورهای اولیه که از خود استخوان شروع میشوند و تومورهای ثانویه که از بخشهای دیگر بدن(سرطانهای دیگر) به استخوان میرسند. انواع اصلی سرطان استخوان اولیه شامل استئوسارکوم، کندروسارکوم و سارکوم یوئینگ است که هر کدام سنین و بخشهای مختلفی از بدن را درگیر میکنند.
به طور معمول نشانههای ابتدایی سرطان استخوان با خستگی روزمره، کوفتگی ناشی از فعالیت زیاد یا آسیبهای ورزشی اشتباه گرفته میشوند. تفاوت اصلی و مهم این است که دردهای معمولی بعد از چند روز استراحت یا با مصرف مسکنهای ساده بهبود مییابند، اما نشانههای تومورهای استخوانی بدخیم با گذشت زمان روند افزایشی دارند و کمکم شدت پیدا میکنند. اصلیترین و ابتداییترین نشانههای این بیماری شامل موارد زیر است:
درد مداوم که هنگام شب بیشتر میشود
این درد در ابتدا همیشگی نیست و تنها بعد از پیادهروی یا کار سنگین سراغ فرد میآید، اما به مرور زمان ثابت و دائمی میشود. ویژگی اصلی این درد، شدت یافتن آن هنگام خواب و استراحت است، به طوری که فرد را از خواب بیدار میکند و با استراحت کردن هم آرام نمیشود.
ورم موضعی و ایجاد تودههای سفت
با گذشت زمان، در محل درد یک برجستگی یا توده سفت حس میشود. این تورم بیشتر در نواحی نزدیک به مفاصل بزرگ مثل زانو، لگن یا شانه ایجاد میشود و پوست روی این توده در برخی موارد، کمی قرمزتر یا گرمتر از بقیه بخشهای بدن به نظر میرسد.
سخت شدن حرکت و خشکی مفاصل
رشد تومور در نزدیکی یک مفصل، حرکت دادن آن عضو را دشوار میکند. این حالت باعث خشکی مفصل و کاهش توان حرکتی میشود؛ به عنوان مثال، بروز این مشکل در ناحیه پا باعث لنگیدن فرد موقع راه رفتن میشود و در دستها، قدرت فرد را برای بلند کردن اشیاء کاهش میدهد.
ضعیف شدن استخوان و شکستگی ناگهانی
تومور به مرور زمان بافت استخوان را ضعیف و پوک میکند. در این شرایط، استخوان استحکام خود را از دست میدهد و با یک ضربه کوچک، یک چرخش ساده پا یا حتی بدون هیچ محرک خارجی دچار شکستگی میشود.
علائم اولیه و شدتیافته سرطان استخوان
برای اینکه بدانید این بیماری چگونه پیشرفت میکند، علائم آن را در دو مرحله ابتدایی و پیشرفته در جدول زیر آماده کردیم:
| اولین علائم سرطان استخوان | علائم شدتیافته (مراحل پیشرفته) |
| درد موقتی و گذرا | درد دائمی و شبانه |
| خستگی و کوفتگی جزیی | تورم و توده سفت |
| خشکی مفاصل | لنگیدن و محدودیت حرکتی شدید |
| ضعف پنهان استخوان | شکستگی ناگهانی و بیدلیل |
| — | تب و تعریق شبانه |
| — | کاهش وزن ناگهانی |
علائم سرطان استخوان در کودکان و نوجوانان
در بخش ابتدایی به این موضوع اشاره داشتیم که سرطان استخوان شامل سه نوع استئوسارکوم، کندروسارکوم و سارکوم یوئینگ است. از آنجایی که دو نوع از شایعترینِ این بیماریها یعنی استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ بیشتر در سنین رشد بروز میکنند، شناخت نشانههای آنها در کودکان و نوجوانان اهمیت بسیار زیادی دارد.
به طور معمول، تشخیص این عارضه در بچهها چالشبرانگیز است؛ زیرا کودکان مدام در حال بازی، دویدن و فعالیت هستند و بروز دردهای مختلف یا کوفتگی در بدن آنها یک امر عادی و طبیعی به نظر میرسد. به همین دلیل، والدین یا مربیان ممکن است در ابتدا این نشانهها را با دردهای ناشی از رشد استخوان یا آسیبهای ورزشی اشتباه بگیرند. اصلیترین و اولین علائم سرطان استخوان در کودکان و نوجوانان شامل موارد زیر است:
- دردهای مبهم که به مرور زمان ثابت میشوند
دردی که ناشی از خستگی و بازی زیاد باشد، پس از استراحت به کل از بین میرود. اما دردی که ناشی از تومور است با استراحت برطرف نمیشود و هنگام خواب افزایش مییابد به گونهای که فرزند شما با گریه از خواب میپرد.
- لنگیدن ناگهانی یا تغییر در طرز راه رفتن
اگر تومور در استخوانهای پا، زانو یا لگن رشد کند، کودک موقع راه رفتن یا دویدن دچار مشکل میشود. لنگیدن بیدلیل و ناگهانی که بیش از چند روز طول بکشد و هیچ نشانهای از بهبود در آن دیده نشود، یکی از موارد بسیار مهمی است که باید به آن توجه کرد. ممکن است این وضعیت در نوجوانان خودش را به شکل افت ناگهانی عملکرد در فعالیتهای ورزشی(نظیر فوتبال و یا دویدن) نیز نشان دهد.
- تورم، برجستگی یا حساسیت به لمس
هنگام بزرگشدن تومور، طبیعی است که یک برجستگی یا ورم در مفاصل فرزند شما ایجاد شود. این ورم را میتوان با لمسکردن حس کرد و زمانی که دست روی ناحیه آسیبدیده میگذارید، کودک احساس درد یا ناراحتی میکند. گاهی این بخش از پوست کمی گرمتر و قرمزتر از بقیه نقاط نیز به نظر میرسد.
- تبهای مداوم و نشانههای شبیه به سرماخوردگی
تب مداوم و نشانههای شبیه به سرماخوردگی، اغلب در سرطان نوع سارکوم یوئینگ دیده میشود. کودک ممکن است دچار تبهای طولانیمدت و بیدلیل شود که با قرصهای معمولی تببر پایین نمیآید. این وضعیت معمولاً با احساس خستگی، بیحالی، کماشتهایی و کاهش وزن ناگهانی همراه است.
- شکستگی با ضربههای بسیار جزیی
استخوانی که درگیر تومور میشود، به مرور زمان بافت اصلی خود را از دست میدهد و شکننده میشود. در این حالت، شاید کودک در حین یک بازی ساده یا زمینخوردن معمولی که در حالت عادی هیچ آسیبی به استخوان نمیزند، دچار شکستگی یا ترکخوردگی استخوان شود.
علائم سرطان استخوان بیشتر در کدام نقاط از بدن دیده میشود؟
تومورهای استخوانی میتوانند در هر نقطهای از اسکلت بدن رشد کنند، اما تجربه نشان داده است که این بیماری در برخی از استخوانها بیشتر دیده میشود. به طور کلی، تومورهای بدخیم تمایل دارند در استخوانهای بلندتر و بزرگتر بدن که سرعت رشد و بازسازی سلولی در آنها بالاتر است، جا خوش کنند. اصلیترین نقاطی از بدن که این علائم در آنها دیده میشوند، شامل موارد زیر است:
- اطراف زانو و استخوانهای بلند پا: شایعترین بخش بدن که نشانههای سرطان استخوان در آن بروز میکند، ناحیه زانو است. این موضوع به ویژه در نوع استئوسارکوم که نوجوانان را درگیر میکند، بسیار دیده میشود. تومورها معمولاً در پایین استخوان ران یا بالای استخوان ساق پا (درشتنی) رشد میکنند. درد در این ناحیه با دردهای ناشی از خستگی یا آسیبهای ورزشی اشتباه گرفته میشود، اما این بیماری با ایجاد تورم در اطراف زانو یا لنگیدن موقع راه رفتن، خودش را نشان میدهد.
- استخوانهای پهن لگن: لگن یکی دیگر از نقاط محبوب برای تومورهای استخوانی، بهویژه در سنین میانسالی (نوع کندروسارکوم) و کودکان (نوع سارکوم یوئینگ) است. علائم در این ناحیه ممکن است کمی دیرتر خودشان را نشان دهند، چون استخوانهای لگن بزرگ هستند و تومور فضای بیشتری برای رشد پنهانی دارد. درد عمیق در پشت یا کشاله ران، احساس فشار در زیر شکم و حتی در موارد پیشرفته، مشکلات ادراری از نشانههای درگیری این ناحیه است.
- استخوان بازو و شانه: استخوان بازو، مخصوصاً بخش بالایی آن که نزدیک به مفصل شانه قرار دارد، سومین نقطه شایع برای بروز این بیماری است. نشانهها در این بخش معمولاً با درد هنگام بلند کردن وسایل، ضعف حرکتی دست و در نهایت ایجاد یک توده سفت و مشخص روی بازو یا شانه همراه است.
- قفسه سینه و دندهها: اگرچه شیوع کمتری دارد، اما برخی از تومورها (مانند سارکوم یوئینگ) تمایل دارند در استخوانهای دنده یا جناغ سینه رشد کنند. نشانههای درگیری این ناحیه معمولاً به صورت درد هنگام نفس عمیق، تورم ملموس روی دندهها و گاهی احساس تنگی نفس خودش را نشان میدهد.
یک نکته مهم: دردهای معمولی بدن در بیشتر مواقع با استراحت بهبود مییابند و جای ثابت ندارند، اما اولین علائم سرطان استخوان دقیقاً روی همان استخوانِ درگیر متمرکز هستند، به مرور زمان بدتر شده و با هیچ مسکنی به طور کامل آرام نمیشوند.
باورهای غلط درباره سرطان استخوان
در جامعه باورها و طرز تفکرهای اشتباهی درباره سرطان استخوان وجود دارد که دستبهدست میچرخند و فقط باعث ایجاد ترس و اضطراب بیدلیل در میان مردم میشوند. برای اینکه اسیر این شایعات نشوید، بیایید چند مورد از رایجترین باورهای اشتباه را با هم بررسی کنیم:
باور غلط اول: هر توده یا ورمی روی استخوان نشاندهنده سرطان است
این یکی از بزرگترین معضلات فکری برای بیماران است. ایجاد برجستگی یا توده روی استخوان یا نزدیک مفاصل میتواند دلایل خیلی سادهتری داشته باشد. کیستهای خوشخیم، عفونتهای استخوانی، تجمع مایع مفصلی یا حتی آسیبهای قدیمی درماننشده میتوانند عامل ایجاد ورم باشند. اکثر تودههای استخوانی که پزشکان بررسی میکنند، در نهایت خوشخیم (غیرسرطانی) از آب درمیآیند.
باور غلط دوم: سرطان استخوان یعنی قطعاً قطع شدن پا یا دست
این تصور متعلق به دهههای گذشته است. امروزه با پیشرفت روشهای درمانی و جراحیهای پیشرفته، در بیش از ۹۰ درصد مواقع پزشکان موفق میشوند تومور را بدون آسیب به عضو بردارند. در این روشها به جای بخش آسیبدیده، از پروتزهای خاص یا پیوند استخوان استفاده میشود و فرد میتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.
باور غلط سوم: این بیماری فقط افراد مسن را درگیر میکند
برعکسِ بسیاری از سرطانها که در سنین بالا رخ میدهند، انواع شایع سرطان استخوان اولیه (مثل استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ) بیشتر در میان کودکان، نوجوانان و جوانان دیده میشود؛ یعنی درست در سنینی که استخوانها در حال رشد سریع هستند. بنابراین سن پایین دلیلی برای نادیده گرفتن دردهای مداوم استخوانی نیست.
تفاوت سرطان استخوان و سرطان مغز استخوان چیست؟
تصور بسیاری از افراد این است که سرطان استخوان و سرطان مغز استخوان یک بیماری واحد هستند، در صورتی که این دو بیماریهای کاملا متفاوت از هم بوده و علائم مختص به خودشان را دارند. برای درک این موضوع باید بدانید که استخوان از دو بخش اصلی تشکیل شده است: بافت سخت و بیرونی استخوان و مغز استخوان که مادهای نرم و اسفنجی در داخل استخوانهاست. زمانی که تومور در بافت سخت و سلولهای خودِ استخوان شکل میگیرد، به آن سرطان (مانند استئوسارکوم) میگویند. این بیماری مستقیماً به اسکلت بدن آسیب میزند و ساختار محکم استخوان را هدف قرار میدهد.
در مقابل، سرطان مغز استخوان که نمونه شایع آن مولتیپل میلوما یا برخی انواع لوسمی (سرطان خون) است، اصلاً یک بیماری استخوانی به شمار نمیرود؛ بلکه نوعی سرطان خون است. مغز استخوان محل اصلی تولید سلولهای خونی بدن است و وقتی دچار سرطان میشود، تولید گلبولهای سفید، قرمز یا پلاکتها با مشکل روبرو خواهد شد. در این حالت، تومور یا سلولهای بیمار در خون فرد جریان دارند.
| ویژگیهای اصلی | سرطان استخوان | سرطان مغز استخوان |
| محل شروع بیماری | دیواره و بافت سخت و بیرونی استخوان | بافت نرم و اسفنجی داخل استخوان |
| ریشه و ماهیت اصلی | یک بیماری مربوط به سیستم اسکلتی | یک بیماری مربوط به سیستم خونسازی و ایمنی |
| سنین شایع ابتلا | بیشتر سراغ کودکان، نوجوانان و جوانان میرود | بیشتر در افراد مسن و بالای ۵۰ سال دیده میشود |
| نشانههای اولیه | درد شدید در یک نقطه خاص، تورم و احساس توده سفت | کمخونی مفرط، عفونتهای پیدرپی، کبودی بیدلیل پوست |
| پزشک متخصص | جراح ارتوپدی تومور (ارتوانکولوژیست) | متخصص خون و سرطان (هماتولوژیست) |
چه زمانی برای درد استخوان باید به پزشک مراجعه کنیم؟
باز هم تکرار میکنیم که هر درد استخوانی لزوما به معنی ابتلا به تومور یا سرطان استخوان نیست. اما جهت حفظ سلامت و پیشگیری از مشکلات جدیتر، در صورتی که هر یک از علائم زیر را تجربه کردید زمان را از دست ندهید و به یک پزشک متخصص ارتوپد مراجعه کنید:
- درد در مفاصل که بیشتر از 2 الی 3 هفته طول کشیده و نشانهای از بهبودی در آن دیده نمیشود.
- دردی که آرام آرام شدت پیدا کرده وعلاوه بر اینکه با استراحت برطرف نمیشود، بلکه شما را از خواب شبانه بیدار میکند.
- مشاهده هرگونه برجستگی، ورم یا توده سفت روی استخوانها یا در نزدیکی مفاصل بزرگ همانند زانو، لگن و شانه.
- دردی که با نشانههای عمومی مانند تب بیدلیل، تعریق شبانه و یا کاهش وزن ناگهانی همراه شده است.
- شکستگی یا ترکخوردگی استخوان بر اثر یک ضربه بسیار کوچک، چرخش ساده یا زمینخوردن معمولی.
جمع بندی
اولین علائم سرطان استخوان به دلیل ماهیت پنهان و تدریجی که دارد، بسیار فریبدهنده بروز میکنند. همانطور که در این مطلب بررسی کردیم، تشخیص بهموقع این عارضه، به ویژه در کودکان و جوانان که بیشتر در معرض انواع تومورهای استخوانی قرار دارند، شانس درمان موفقیتآمیز را به شدت افزایش میدهد.
مهمترین کلید برای تفکیک دردهای خطرناک از کوفتگیهای روزمره، توجه به سیر پیشرونده درد و شدت یافتن آن در ساعتهای استراحت شبانه است. توصیه میشود با دیدن نشانههای مداوم، طولانیمدت و بیدلیل، آرامش خود را حفظ کرده و بدون استرس، در اولین فرصت برای ارزیابی دقیق و عکسبرداری تخصصی به پزشک ارتوپد مراجعه کنید تا خیالتان از بابت سلامت بدنتان کاملاً راحت شود.
سوالات متداول
آیا سرطان استخوان از طریق آزمایش خون معمولی قابل تشخیص است؟
خیر، آزمایش خون معمولی (مانند CBC) نمیتواند به طور قطعی وجود این بیماری را نشان دهد. با این حال، پزشکان گاهی برای بررسی میزان برخی آنزیمها مانند (آلکالین فسفاتاز) که در زمان آسیبهای استخوانی بالا میرود، آزمایش خون مینویسند. تشخیص قطعی تنها از طریق تصویربرداری (رادیولوژی، امآرآی) و نمونهبرداری انجام میشود.
تفاوت درد ناشی از سرطان استخوان با درد آرتروز چیست؟
درد آرتروز معمولاً با حرکت دادن مفصل بدتر میشود و با استراحت کردن کمکم آرام میگیرد؛ همچنین بیشتر افراد مسن را درگیر میکند. اما درد ناشی از تومور استخوانی دقیقاً برعکس است؛ این درد با استراحت بهبود نمییابد، به مرور زمان مدام شدیدتر میشود و مشخصه اصلی آن، اوج گرفتن درد در نیمهشب و هنگام خواب است.
شایعترین سن برای ابتلا به این بیماری چه سنی است؟
برخلاف بسیاری از سرطانها، انواع اولیه تومورهای استخوانی (مانند استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ) بیشتر در میان کودکان، نوجوانان و جوانان بین سنین ۱۰ تا ۳۰ سال رخ میدهند؛ یعنی درست در زمانی که استخوانها در حال رشد سریع هستند. انواع دیگر مانند کندروسارکوم بیشتر در سنین بالای ۴۰ تا ۵۰ سال دیده میشوند.
دوباره بدون درد زندگی کنید...
اگر آسیبهای ورزشی، شکستگیها یا دردهای کهنه استخوان و مفاصل، زندگی روزمرهتان را مختل کرده است، برای درمان قطعی یک قدم فاصله دارید. دکتر حسین رونقی (جراح و متخصص ارتوپدی)، با تجربه بیش از ۵,۳۰۰ جراحی موفق و ویزیت بیش از ۳۰,۰۰۰ بیمار، همراه شماست تا سلامتی خود را دوباره به دست آورید. همین حالا میتوانید از طریق سامانه ویزیت آنلاین با ایشان در ارتباط باشید یا نوبت معاینه حضوری خود را رزرو کنید.
