آمارهای رسمی انجمن بینالمللی سرطان نشان میدهند که تشخیص زودهنگام بیماریهای مرتبط با مغز استخوان میتواند تاثیر چشمگیری در روند درمان و افزایش شانس بهبودی بیماران داشته باشد. مغز استخوان به عنوان مرکز اصلی تولید سلولهای خونی، نقش حیاتی در سلامت بدن دارد و زمانی که عملکرد آن دچار اختلال شود، ممکن است علائم هشداردهندهای ارسال کند که نباید نادیده گرفته شوند.
اگر بخواهیم به سؤال (اولین علائم سرطان مغز استخوان چیست) پاسخ دهیم، باید بگوییم این بیماری ابتدا با دردهای عمیق و مداوم استخوانی، بیحالی شدید، رنگپریدگی، کبودیهای بدون دلیل، تبهای مکرر و عفونتهای پیدرپی خود را نشان میدهد. البته وجود این علائم همیشه به معنی ابتلا به سرطان نیست، اما شناخت آنها میتواند به مراجعه بهموقع و بررسی دقیقتر کمک کند. در ادامه این مطلب، مهمترین علائم، روشهای تشخیص و نکات ضروری درباره این بیماری را بررسی میکنیم.
مهمترین عناوین مقاله
علائم رایج سرطان مغز استخوان
زمانی که سلولهای غیرعادی در بافت نرم داخل استخوان شروع به رشد میکنند، نخستین کاری که انجام میدهند این است که نظم تولید سلولهای خونی را به هم بریزند. این تغییرات در ابتدا بسیار آرام اتفاق میافتد، اما بدن به مرور زمان با نشانههایی به شما هشدار میدهد که باید آن را جدی بگیرید. بیایید بدون فوت وقت اولین علائم سرطان استخوان را بررسی کنیم:
- دردهایی که با استراحت خوب نمیشوند: اینکه پس از یک روز کاری شلوغ دچار بدن درد شویم اتفاق شایع و متداولی است؛ ولی دردهای مربوط به این بیماری معمولاً عمیق و ادامهدار هستند و اغلب در بخشهایی از بدن همانند کمر، لگن و قفسه سینه حس میشوند. این دردها شبها بیشتر شده و با استراحت کردن نیز تسکین پیدا نمیکنند.
- خستگی و بیحالی مداوم: اگر مدتی است که بدون هیچ فعالیت سنگینی، احساس ضعف و بیحالی شدید دارید؛ این موضوع میتواند یک زنگ خطر باشد. علت این است که سلولهای بیمار جلوی تولید گلبولهای قرمز سالم را میگیرند و بدن دچار کم خونی شدیدی میشود.
- کبودیهای ناگهانی و بیدلیل: آیا برای شما هم پیش آمده که ببینید قسمتی از بدنتان کبود شده اما هرگز به خاطر نمیآورید که به جایی خورده باشد؟ زمانی که پلاکتهای خون به خاطر این بیماری کم میشوند، پوست خیلی راحت و با کوچکترین ضربهای کبود میشود یا ممکن است فرد دچار خونریزی مکرر لثه و بینی شود.
- تبهای بیدلیل و مریضیهای پشتسرهم: احتمالاً میدانید که گلبولهای سفید به نوعی محافظ بدن در برابر بیماری هستند. وقتی مغز استخوان نتواند گلبولهای سفید سالم تولید کند، سیستم ایمنی ضعیف میشود؛ در نتیجه فرد مدام دچار تب، سرماخوردگیهای طولانی و عفونتهای مکرر میشود.
میدانیم که احتمالا با خواندن اولین علائم سرطان مغز استخوان مضطرب شدید، اما به یاد داشته باشید که اغلب این نشانهها عمومی بوده و ممکن است به دلایل سادهتری غیر از سرطان استخوان نیز بروز پیدا کرده باشند. نکته حائز اهمیت این است که تمامی علائمی که بدنتان دارد را جدی گرفته و هر 6 ماه یک بار خود را چکاپ کنید تا اگر مورد جدی شناسایی شد، بتوان آن را در زمان مناسب درمان کرد.
بررسی انواع سرطان مغز استخوان
سرطان مغز استخوان یک بیماری واحد نیست، بلکه به گروهی از بیماریها گفته میشود که در آن سلولهای غیرطبیعی در بافت تولیدکننده سلولهای خونی رشد کرده و عملکرد طبیعی مغز استخوان را تحت تاثیر قرار میدهند. بسته به اینکه کدام بخش از سلولهای خونی در این بافت دچار مشکل شده باشند، با بیماریهای متفاوتی روبهرو هستیم. سه نوع اصلی و شایع از سرطان مغز استخوان عبارتند از:
مولتیپل میلوما (Multiple Myeloma)
شایعترین نوع سرطان مغز استخوان مولتیپل میلوما نام دارد. در این بیماری، نوع خاصی از گلبول سفید به نام پلاسما سل که وظیفه دارند برای بدن پادتن (سپر دفاعی) بسازند، به شکل غیرعادی و بیرویه تکثیر میشوند. این سلولهای بیمار به جای محافظت، پروتئین مضر تولید میکنند که به بافت استخوانها آسیب جدی وارد میکند. از اولین علائم سرطان مغز استخوان میلوما نیز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پوکی استخوان ناگهانی
- شکستگیهای استخوان با ضربههای بسیار کوچک
- بالا رفتن کلسیم خون
لوسمی یا سرطان خون (Leukemia)
لوسمی یا سرطان خون برای اغلب مردم نامی آشناست. لوسمی دقیقا از مغز استخوان شروع میشود، یعنی جایی که بدن شروع به تولید انبوهی از گلبولهای سفید ناقص و نابالغ میکند که هیچ کارایی دفاعی ندارند. سلولهای معیوب آنقدر زیاد میشوند که فضای کافی را از گلبولهای قرمز و پلاکتهای سالم میگیرند. نتیجه نیز بیماری است که دچار کم خونی، ضعف شدید بدنی و خونریزیهای مکرر لثه یا بینی میشود.
لنفوم (Lymphoma)
در حقیقت، لنفوم سرطان سیستم لنفاوی بدن است که وظیفه پاکسازی و دفاع از بدن در برابر آلودگی بر عهده دارد. درست است که معمولا از لنفاوی یا طحال شروع میشود اما از آنجا که سیستم لنفاوی و گردش خون به هم متصل هستند، سلولهای سرطانی میتوانند به سرعت خود را به مغز استخوان برسانند. با ورود این سلولهای بیگانه به بافت استخوان، روند طبیعی خونسازی کاملاً مختل میشود. بزرگ شدن بیدلیل غدد لنفاوی در گردن یا زیر بغل، تبهای بیدلیل و تعریق شدید شبانه از نشانههای بارز این نوع است.
علائم سرطان مغز استخوان در آزمایش خون
سوال پرتکراری که راجع به این بیماری پرسیده میشود این است که اولین علائم سرطان مغز استخوان در آزمایش چگونه نشان داده میشود؟ نخستین قدمی که پزشک برای ارزیابی و بررسی وضعیت سلامت شما برمیدارد، تجویز یک آزمایش خون ساده یا همان فاکتور CBC (شمارش کامل سلولهای خونی) است. اگرچه آزمایش خون به تنهایی نمیتواند وجود این بیماری را به طور قطعی تایید کند، اما زمانی که مغز استخوان درگیر سلولهای بیمار میشود، این تغییرات به وضوح در برگه چکاپ شما خود را نشان میدهند:
افت شدید گلبولهای قرمز (Anemia یا کمخونی): گلبولهای قرمز وظیفه اکسیژنرسانی به اندامها را دارند. در این بیماری فضای کافی برای رشد و تولید این سلولها وجود ندارد. به همین علت پایین بودن فاکتورهای RBC، هموگلوبین Hb و هماتوکریت Hct نشاندهنده این وضعیت است که خود را با رنگپریدگی و خستگی مفرط نشان میدهد.
تغییرات شدید در شمارش گلبولهای سفید (WBC): در لوسمی یا لنفوم تعداد گلبولهای سفید در آزمایش خون به شدت بالا میرود، نکته جالب توجه این است که این سلولها ناقص و ناکارآمد هستند. (البته در برخی مواقع تعداد کل گلبولهای سفید به شدت افت کند.)
کاهش شدید پلاکتها: پلاکتها وظیفه لخته کردن خون و جلوگیری از خونریزی را دارند. وقتی مقدار فاکتور PLT در آزمایش خون از حد طبیعی پایینتر بیاید، بدن مستعد کبودیهای بیدلیل و خونریزیهای مکرر میشود.
باید به این نکته توجه داشت که هرگونه بالا یا پایین بودن این فاکتورها لزوماً به معنی ابتلا به بیماریهای سخت نیست و گاهی یک کمخونی ساده یا عفونت معمولی نیز چنین تغییراتی ایجاد میکند. بنابراین، تفسیر نهایی این فاکتورها حتماً باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
اولین علائم سرطان مغز استخوان در کودکان
شنیدن نام این بیماری برای هر والدینی نگرانکننده است، اما شناخت اولین علائم سرطان مغز استخوان در کودکان میتواند کلید طلایی تشخیص به موقع و درمان موفقیتآمیز باشد. کودکان به دلیل بازیگوشی و فعالیت زیاد، مدام در معرض کوفتگی یا خستگی هستند؛ بنابراین تشخیص علائم عادی از نشانههای هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. شایعترین نشانههای اولیه این بیماری در کودکان شامل موارد زیر است:
- دردهای استخوانی و مفصلی شدید: کودکان در سنین رشد گاهی دچار دردهای موقتی در ساق پا یا زانو میشوند که طبیعی است. اما دردهای ناشی از این بیماری معمولاً عمیق هستند، با استراحت یا مسکنهای معمولی آرام نمیشوند و احتمال دارد باعث شود کودک هنگام راه رفتن کمی لنگ بزند یا از بازی کردن دست بکشد.
- کبودیهای زیاد و خونریزیهای مکرر: اگر متوجه شدید روی بدن کودکتان بدون اینکه زمین خورده باشد یا ضربهای به او وارد شود، کبودیهای بزرگ و سیاه ایجاد میشود، باید گوشبهزنگ باشید. همچنین خوندماغهای طولانیمدت یا خونریزی لثه هنگام مسواک زدن از نشانههای کمبود پلاکت است.
- تبهای طولانی و بیدلیل: تبی که چند روز طول بکشد، با داروهای تببر معمولی به سختی پایین بیاید و پزشک علت مشخصی مثل گلودرد یا گوشدرد برای آن پیدا نکند، نیاز به بررسی دقیقتر و آزمایش خون دارد.
- خستگی مفرط و رنگپریدگی: کودکان به طور طبیعی پرانرژی هستند. اگر فرزندتان مدتی است که بیدلیل و مدام احساس خستگی میکند، زود خسته میشود، ترجیح میدهد بیشتر بخوابد و پوست او یا پشت پلکهایش رنگپریده به نظر میرسد، احتمال دارد دچار کمخونی ناشی از این بیماری شده باشد.
- بزرگ شدن غدد لنفاوی و شکم: گاهی تجمع سلولهای غیرعادی در کبد یا طحال باعث بزرگ شدن این اندامها میشود که خودش را به صورت تورم یا سفت شدن شکم کودک نشان میدهد. همچنین ممکن است غدد لنفاوی در ناحیه گردن، زیر بغل یا کشاله ران به صورت تودههای بدون درد و سفت حس شوند.
وجود یک یا چند مورد از این علائم بههیچ عنوان به معنی ابتلای قطعی کودک به این بیماری نیست؛ چرا که بدن کودکان مدام در حال مبارزه با عفونتهای ساده ویروسی است. با این حال، اگر این نشانهها بیش از دو هفته طول کشیدند، بهترین کار مراجعه به پزشک متخصص اطفال برای انجام یک چکاپ ساده است.
علائم سرطان مغز استخوان در جوانان و بزرگسالان
نشانههای این بیماری با توجه به سن و سال افراد میتواند جلوههای متفاوتی داشته باشد. در سنین جوانی، بدن معمولاً توان و مقاومت بالاتری دارد و ممکن است علائم را دیرتر بروز دهد یا شایعترین نوع بیماری در این سنین با افراد مسن متفاوت باشد. برای مثال، جوانان بیشتر در معرض لنفوم قرار میگیرند، در حالی که در بزرگسالان و افراد بالای ۵۰ سال، بیماریهایی مثل مولتیپل میلوما شیوع بیشتری دارند. اولین علائم سرطان مغز استخوان در این دو گروه سنی به شرح زیر است:
اولین علائم سرطان مغز استخوان در جوانان
در سنین جوانی (بین ۱۵ تا ۳۵ سال)، این بیماری بیشتر خود را در سیستم لنفاوی و دفاعی بدن نشان میدهد. از آنجا که جوانان معمولاً سبک زندگی پرمشغلهای دارند، ممکن است در ابتدا این نشانهها را با خستگی ناشی از کار یا ورزش اشتباه بگیرند، اما پایدار بودن این علائم یک هشدار جدی است. اصلیترین نشانهها در این سنین عبارتند از:
- تورم بیدلیل غدد لنفاوی: برجسته و سفت شدن غدد در نواحی گردن، زیر بغل یا کشاله ران که معمولاً دردی خاصی هم ندارند.
- تعریق شدید شبانه: عرق کردنهای بیش از حد در طول شب به طوری که بالشت و لباس فرد کاملاً خیس میشود.
- کاهش وزن ناگهانی: کم شدن وزن بدن بدون داشتن رژیم غذایی خاص یا افزایش فعالیت بدنی.
- تبهای مداوم و بیدلیل: بالا رفتن دمای بدن به صورت مکرر بدون اینکه فرد به سرماخوردگی یا عفونت مشخصی مبتلا باشد.
- خستگی مفرط: احساس ضعف و بیحالی مداوم که حتی با خوابیدن و استراحت کافی هم برطرف نمیشود.
اولین علائم سرطان مغز استخوان در بزرگسالان
با افزایش سن و ورود به سنین بالای ۵۰ سال، ماهیت بیماری بیشتر به سمت تخریب بافتهای استخوانی و اختلال شدید در خونسازی پیش میرود. در بزرگسالان، نشانهها اغلب با دردهای کهولت سن یا آرتروز اشتباه گرفته میشوند، به همین خاطر توجه به تفاوت این دردها اهمیت زیادی دارد. شایعترین علائم اولیه در این گروه سنی عبارتند از:
- دردهای استخوانی شدید و مزمن: دردهای عمیق بهویژه در ناحیه کمر، ستون فقرات و لگن که شبها شدت پیدا میکنند.
- پوکی و شکستگی ناگهانی استخوان: ضعیف شدن شدید بافت استخوانها به طوری که با یک زمینخوردن ساده یا حتی چرخیدن ناگهانی دچار شکستگی میشوند.
- کمخونی و رنگپریدگی شدید: کاهش شدید گلبولهای قرمز که باعث بیحالی مفرط، نفستنگی در کارهای ساده و حس رخوت میشود.
- مشکلات کلیوی ناگهانی: بالا رفتن پروتئینهای مضر در خون که به کلیهها آسیب میزند و در آزمایشها با بالا رفتن کراتینین مشخص میشود.
- کبودی و خونریزی آسان: ایجاد لکههای کبود روی پوست با کوچکترین لمس یا ضربه و خونریزی مکرر لثه و بینی.
نکته مهمی که باید خاطر نشان کنید این است که سبک زندگی پرمشغله در سنین جوانی یا دردهای اسکلتی طبیعی در سنین بزرگسالی، نباید باعث شود که نسبت به این علائم مداوم و طولانیمدت بیتوجه باشید. هرگونه تغییر پایدار در بدن که بیش از چند هفته طول بکشد، نیاز به بررسی پزشک دارد!
جمعبندی
توجه به تغییرات مداوم بدن و جدی گرفتن نشانههای پایدار، فرآیند تشخیص بسیاری از بیماریها به خصوص سرطان مغز استخوان را بسیار سریعتر میکند. همانطور که در این مقاله با هم مرور کردیم، آگاهی از اولین علائم سرطان مغز استخوان به شما کمک میکند تا تفاوت دردهای عادی را از هشدارهای جدی بدن تشخیص دهید و در زمان طلایی به پزشک مراجعه کنید. این بیماری با وجود نام نگرانکنندهاش، امروزه با کمک روشهای نوین پزشکی و چکاپهای منظم خون، به مرگ ختم نمیشود و عارضهای قابلکنترل و درمان است.
سوالات متداول
تفاوت سرطان مغز استخوان با سرطان استخوان چیست؟
تفاوت اصلی این دو بیماری در محل شروع آنهاست؛ سرطان اولیه استخوان دقیقاً از بافت سخت و خودِ استخوان (مثل غضروف یا سلولهای استخوانی دست و پا) آغاز میشود و درمان آن توسط متخصص ارتوپد صورت میگیرد. اما در سرطان مغز استخوان، مشکل از ماده نرم و اسفنجی داخل استخوان (کارخانه خونسازی) است که به سلولهای خونی آسیب میزند و متخصص خون و انکولوژی درمان آن را بر عهده دارد.
از کجا بفهمیم که سرطان مغز استخوان داریم؟
شناخت اولین علائم سرطان مغز استخوان مانند دردهای عمیق اسکلتی، خستگی مفرط و عفونتهای مکرر اولین گام هشیاری است. با این حال، تنها راه تشخیص قطعی، مراجعه به پزشک متخصص، بررسی تغییرات سلولها در آزمایش خون و در نهایت انجام نمونهبرداری (بیوپسی) از بافت نرم داخل استخوان است.
شایعترین علائم سرطان مغز استخوان در کودکان و جوانان چیست؟
در کودکان شایعترین نشانه به صورت لوسمی (سرطان خون) با علائمی مثل تبهای طولانی، کبودی بیدلیل پوست و لنگیدن هنگام راه رفتن بروز میکند. در سنین جوانی نیز بیماری بیشتر سیستم لنفاوی را درگیر کرده و خود را با تورم بیدلیل غدد لنفاوی در گردن یا زیر بغل و تعریق شدید شبانه نشان میدهد.
دوباره بدون درد زندگی کنید...
اگر آسیبهای ورزشی، شکستگیها یا دردهای کهنه استخوان و مفاصل، زندگی روزمرهتان را مختل کرده است، برای درمان قطعی یک قدم فاصله دارید. دکتر حسین رونقی (جراح و متخصص ارتوپدی)، با تجربه بیش از ۵,۳۰۰ جراحی موفق و ویزیت بیش از ۳۰,۰۰۰ بیمار، همراه شماست تا سلامتی خود را دوباره به دست آورید. همین حالا میتوانید از طریق سامانه ویزیت آنلاین با ایشان در ارتباط باشید یا نوبت معاینه حضوری خود را رزرو کنید.
