سرطان سارکوم چیست + 5 روش تشخیص و درمان فوری

تا به حال نام سرطان سارکوم به گوشتان خورده است؟ سارکوم نوعی سرطان نادر است که از بافت‌های همبند بدن مانند استخوان، عضله، چربی، غضروف و بافت‌های نرم شروع می‌شود. این سرطان در مقایسه با انواع شایع‌تر سرطان کمتر شناخته شده است و طبق گزارش انجمن سرطان آمریکا (ACS)، کمتر از ۱ درصد از سرطان‌های تشخیص‌داده‌شده در بزرگسالان را شامل می‌شود.

با این حال، تنوع بالای سارکوم‌ها و امکان ایجاد آن‌ها در بخش‌های مختلف بدن باعث شده شناخت علائم و تشخیص به‌موقع این بیماری اهمیت زیادی داشته باشد.

در این مقاله می‌خواهیم ببینیم سارکوم دقیقاً چیست، چه تفاوتی با دیگر سرطان‌ها دارد و با چه روش‌هایی می‌توان آن را به‌موقع شناسایی و درمان کرد.

سرطان سارکوم چیست؟ 

برای درک بهتر سرطان سارکوم، بهتر است ابتدا نگاهی به ساختار بدن بیندازیم. بیشتر سرطان‌های رایج (همانند سرطان سینه، ریه یا روده) که به آن‌ها کارسینوما می‌گویند، از سلول‌های پوششی ارگان‌ها و اندام‌های داخلی آغاز می‌شوند. اما سارکوم داستان متفاوتی دارد؛ این بیماری از بافت‌های همبند و نرم بدن که وظیفه پشتیبانی، محافظت و اتصال سایر بافت‌ها را بر عهده دارند، سرچشمه می‌گیرد.

بافت‌های همبند شامل استخوان‌ها، عضلات، بافت‌های چربی، عروق خونی، اعصاب، تاندون‌ها و رباط‌ها هستند. هنگامی که سلول‌های این بخش‌ها دچار جهش ژنتیکی و رشد غیرطبیعی می‌شوند، توده‌ای بدخیم به نام سارکوم شکل می‌گیرد. 

از آنجا که این بافت‌های همبند در سرتاسر بدن ما حضور دارند، سارکوم می‌تواند تقریباً در هر نقطه‌ای از سر تا پا ایجاد شود. همین گستردگی و پراکندگی است که شناخت دقیق و بررسی ویژگی‌های این بیماری را به یک ضرورت حیاتی تبدیل می‌کند!

سارکوم در کدام قسمت‌های بدن ایجاد می‌شود؟

سارکوم‌ها بر اساس بافتی که از آن شروع می‌شوند به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند و می‌توانند در بخش‌های مختلفی از بدن رشد کنند:

1. سارکوم بافت نرم: این نوع سارکوم از بافت‌هایی مانند عضله، چربی، رگ‌های خونی، اعصاب، تاندون‌ها و بافت‌های اطراف مفاصل شروع می‌شود. سارکوم بافت نرم می‌تواند در هر قسمت از بدن ایجاد شود، اما دست‌ها و پاها از محل‌های شایع آن هستند. این تومورها گاهی در شکم، لگن یا قفسه سینه نیز شکل می‌گیرند.

2. سارکوم استخوان: این نوع سرطان از سلول‌های استخوانی شروع می‌شود و بیشتر در استخوان‌های بلند مانند استخوان ران و بازو دیده می‌شود. برخی از انواع سارکوم استخوان در کودکان، نوجوانان و جوانان شیوع بیشتری دارند که در ادامه مطلب بیشتر به شرح آن می‌پردازیم.

تفاوت سارکوم با سرطان‌های شایع چیست؟

برای درک بهتر تفاوت سارکوم با سایر سرطان‌ها، بهتر است ابتدا به منشأ این بیماری‌ها توجه کنیم. بسیاری از سرطان‌های شایع مانند سرطان سینه، ریه، روده و پروستات در گروه کارسینوما قرار می‌گیرند. این سرطان‌ها معمولاً از سلول‌های پوششی اندام‌ها و بافت‌های داخلی بدن شروع می‌شوند و به همین دلیل برخی از آن‌ها از طریق آزمایش‌های روتین یا برنامه‌های غربالگری زودتر شناسایی می‌شوند.

سارکوم اما منشأ متفاوتی دارد و از بافت‌هایی مانند استخوان، عضله، چربی، رگ‌های خونی و سایر بافت‌های همبند شکل می‌گیرد. این بافت‌ها در بخش‌های مختلف بدن پراکنده‌اند و به همین دلیل سارکوم می‌تواند در قسمت‌های گوناگونی از بدن ایجاد شود.

تفاوت در محل شروع، میزان شیوع و ویژگی‌های این دو گروه باعث می‌شود روند تشخیص و درمان آن‌ها نیز با یکدیگر متفاوت باشد. در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های سارکوم و کارسینوما را بررسی کرده‌ایم:

انواع سرطان سارکوم 

همان‌طور که در بخش‌های ابتدایی اشاره کردیم، سارکوم‌ها به دو دسته کلی بافت نرم و استخوان تقسیم می‌شوند. اما این دسته‌بندی تنها بخش کوچکی از تنوع این سرطان را نشان می‌دهد. سارکوم بیش از ۷۰ زیرمجموعه دارد و هر کدام از این زیرگروه‌ها از بافت خاصی منشأ می‌گیرند و از نظر محل ایجاد، سرعت رشد و روش درمان با یکدیگر تفاوت دارند.

برخی از مهم‌ترین و رایج‌ترین انواع این سرطان عبارتند از:

• لیپوسارکوم (Liposarcoma): این مورد یکی از شایع‌ترین انواع سارکوم بافت نرم است که از سلول‌های چربی سرچشمه می‌گیرد. این تومور معمولاً در عضلات عمقی پاها یا ناحیه شکم و پشت آن رشد می‌کند و بیشتر در سنین میانسالی دیده می‌شود.

• استئوسارکوم (Osteosarcoma): شایع‌ترین نوع سرطان اولیه استخوان است که بیشتر در سنین رشد و در استخوان‌های بلند (مانند اطراف زانو یا شانه) در نوجوانان و جوانان بروز پیدا می‌کند.

• لیومیوسارکوم (Leiomyosarcoma): نوعی بدخیمی که از سلول‌های عضلات صاف (مثل عضلات دیواره ارگان‌های داخلی مانند رحم یا لوله‌های گوارشی) شکل می‌گیرد.

• سارکوم یوینگ (Ewing Sarcoma): نوعی تومور تهاجمی است که بیشتر در استخوان‌ها یا بافت‌های نرم اطراف استخوان در کودکان و نوجوانان تشکیل می‌شود.

• سارکوم سینوویال (Synovial Sarcoma): این نوع در بافت‌های نرم اطراف مفاصل (بیشتر در زانو یا مچ پا) شکل می‌گیرد. نام‌گذاری آن دلیل بر ارتباط با مایع مفصلی نیست، بلکه از سلول‌های اطراف مفصل سرچشمه می‌گیرد.

علائم سرطان سارکوم چیست؟ 

یکی از چالش‌برانگیزترین ویژگی‌های سرطان سارکوم این است که در مراحل اولیه معمولاً هیچ‌گونه علامت یا دردی ایجاد نمی‌کند. از آنجا که این تومورها در بافت‌های نرم، عمقی یا استخوان‌ها رشد می‌کنند، در ابتدا ممکن است به شکل یک برآمدگی کوچک خود را نشان دهند. با این حال، با رشد تومور و فشار آمدن به بافت‌ها، اعصاب یا عضلات مجاور، نشانه‌های بیماری کم‌کم بروز پیدا می‌کنند.

برخی از شایع‌ترین علائم سارکوم بر اساس محل درگیر عبارتند از:

• برآمدگی یا توده بدون درد: شایع‌ترین علامت سارکوم بافت نرم، ظاهر شدن یک توده یا تورم زیر پوست است که معمولاً در ابتدا هیچ دردی ندارد.

• درد یا حساسیت: هنگامی که تومور بزرگ می‌شود و به اعصاب یا ماهیچه‌ها فشار می‌آورد، ممکن است احساس درد، گرفتگی یا حساسیت در ناحیه درگیر ایجاد کند.

• مشکلات حرکتی: اگر سارکوم در دست‌ها، پاها یا اطراف مفاصل شکل بگیرد، می‌تواند باعث لنگیدن، تورم مفصل یا محدودیت در حرکت اندام شود.

• درد استخوان و شکستگی استخوان پس از ضربه خفیف: در سارکوم استخوان، درد مداوم در استخوان (که معمولاً شب‌ها یا هنگام فعالیت بیشتر می‌شود) و گاهی شکستگی با یک ضربه بسیار خفیف از علائم هشداردهنده است.

• علائم گوارشی یا شکمی: اگر سارکوم در ناحیه شکم یا لگن ایجاد شود، می‌تواند علائمی مثل دل‌درد مداوم، احساس سیری زودرس یا انسداد روده ایجاد کند.

توده سارکومی چه ویژگی‌هایی دارد؟

از آنجا که بسیاری از توده‌های زیر پوست (مانند کیست‌ها، چربی‌ها یا فیبروم‌ها) خوش‌خیم و بی‌خطر هستند، شناخت ویژگی‌های یک توده مشکوک به سارکوم اهمیت بسیار زیادی دارد. پزشکان معمولاً به توده‌ای با ویژگی‌های زیر با دقت بیشتری نگاه می‌کنند:

• اندازه بزرگ‌تر از ۵ سانتی‌متر: توده‌های سارکوم بافت نرم معمولاً هنگام تشخیص اندازه‌ای بیشتر از ۵ سانتی‌متر دارند.
• رشد پیشرونده: برخلاف توده‌های خوش‌خیم که سال‌ها بدون تغییر باقی می‌مانند، توده سارکومی به‌طور معمول ظرف چند هفته یا چند ماه به مرور بزرگ‌تر و برجسته‌تر می‌شود.
• موقعیت عمقی: سارکوم‌های بافت نرم برخلاف کیست‌های سطحی، معمولاً در اعماق بافت و زیر لایه‌های عضلانی قرار دارند و با لمس کردن، سفت‌تر به نظر می‌رسند.
• بدون درد بودن در مراحل اولیه: نداشتن درد در ابتدای شکل‌گیری توده باعث می‌شود افراد فکر کنند یک ضرب‌دیدگی ساده یا چربی زیرپوستی است، در حالی که این ویژگی یکی از نشانه‌های پنهان‌ بدخیمی بودن این بیماری است.

علت سرطان سارکوم چیست؟ 

پزشکان و محققان هنوز پاسخ قطعی و روشنی برای اینکه دقیقاً چه چیزی باعث جهش ژنتیکی سلول‌ها و شکل‌گیری سارکوم می‌شود، نیافته‌اند. با این حال، برخلاف بسیاری از سرطان‌های رایج که با سبک زندگی (مثل سیگار کشیدن یا تغذیه) گره خورده‌اند، سارکوم بیشتر تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، سوابق درمانی یا شرایط محیطی رخ می‌دهد.

همان‌طور که اشاره شد، این بیماری بسیار نادر است و طبق گزارش انجمن سرطان آمریکا (ACS)، کمتر از ۱ درصد از کل سرطان‌های تشخیص‌داده‌شده در بزرگسالان را تشکیل می‌دهد؛ اما نکته قابل‌توجه این است که سهمی در حدود ۱۵ درصد از کل سرطان‌ها در کودکان و نوجوانان (زیر ۲۰ سال) را به خود اختصاص می‌دهد.

عوامل خطر سارکوم

اگرچه علت اصلی ناشناخته است، اما پزشکان برخی از فاکتورها را به عنوان عوامل خطر افزایش‌دهنده احتمال ابتلا به این بیماری شناسایی کرده‌اند:

• پرتودرمانی قبلی (Radiation Therapy): حدود ۵ درصد از مبتلایان به سارکوم، سابقه دریافت پرتودرمانی برای درمان یک سرطان قبلی را در سال‌های گذشته داشته‌اند که تومور جدید سال‌ها بعد در همان ناحیه تحت تابش ایجاد می‌شود.

• سندرم‌ها و جهش‌های ژنتیکی ارثی: حدود ۳ تا ۵ درصد موارد سارکوم ریشه ژنتیکی دارند. سندرم‌هایی مانند نوروفیبروماتوز نوع ۱ (NF1)، سندرم لی-فرامینی (Li-Fraumeni) و رتینوبلاستوما ریسک ابتلا را بالا می‌برند.

• قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص: تماس طولانی‌مدت با موادی مانند کلرید وینیل (در صنعت پلاستیک) یا برخی حلال‌ها و علف‌کش‌ها با انواعی از سارکوم مرتبط شناخته شده‌اند.

• لنفادم مزمن: تورم طولانی‌مدت و مزمن اندام‌ها ناشی از انسداد سیستم لنفاوی، در موارد نادر می‌تواند زمینه‌ساز نوعی سارکوم عروقی به نام آنژیوسارکوم شود.

آیا ضربه باعث سارکوم می‌شود؟

یکی از باورهای نادرست و بسیار رایج میان بیماران این است که تصور می‌کنند افتادن، ضربه خوردن به پا یا دست، یا یک آسیب ورزشی باعث ایجاد سارکوم شده است. ضربه یا آسیب فیزیکی به‌عنوان علت شناخته‌شده سارکوم در نظر گرفته نمی‌شود!

ماجرا از این قرار است که وقتی فردی دچار ضرب‌دیدگی یا کوفتگی در یک ناحیه می‌شود، به طور طبیعی دستش را روی آن بخش می‌گذارد تا درد را بررسی کند؛ در این هنگام ممکن است به‌طور اتفاقی متوجه یک توده سفت در عمق بافت شود. در واقع، ضربه باعث ایجاد سارکوم نشده است، بلکه تنها باعث شده بیمار متوجه توده‌ای شود که از قبل به صورت پنهان و بی‌صدا در آنجا رشد می‌کرده است.

سارکوم چگونه تشخیص داده می‌شود؟ / ۵ روش تشخیص 

برای تشخیص قطعی سارکوم، پزشکان ابتدا با ارزیابی علائم و معاینه بالینی، وضعیت توده را بررسی می‌کنند و سپس با کمک مجموعه‌ای از تکنیک‌های تصویربرداری، اطلاعات دقیق‌تری از محل، اندازه و عمق تومور به دست می‌آورند. روش‌های تشخیص عبارتند از:

• معاینه فیزیکی و بررسی توده

• سونوگرافی

• MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی)

• CT اسکن و تصویربرداری‌های تکمیلی

• نمونه‌برداری (بیوپسی)

نمونه‌برداری، تعیین‌کننده‌ترین بخش در فرآیند تشخیص است. از آنجایی که تصویربرداری به تنهایی نمی‌تواند نوع دقیق سارکوم را مشخص کند، پزشک با برداشتن نمونه کوچکی از بافت تومور (معمولاً به روش سوزنی)، آن را به آزمایشگاه پاتولوژی می‌فرستد. در آزمایشگاه، متخصص پاتولوژی با بررسی دقیق سلول‌ها، نوع سرطان و درجه تهاجم آن را مشخص می‌کند تا بر اساس آن، بهترین برنامه درمانی برای بیمار تدوین شود. 

گرید و مرحله سرطان سارکوم 

پس از تشخیص سارکوم با استفاده از بیوپسی، پزشکان باید مشخص کنند تومور از نظر ویژگی‌های سلولی چقدر تهاجمی است و تا چه اندازه در بدن گسترش پیدا کرده است. برای این ارزیابی از دو مفهوم مهم به نام گرید (Grade) و مرحله (Stage) استفاده می‌شود. این دو معیار اطلاعات زیادی درباره تومور در اختیار پزشک قرار می‌دهند و در انتخاب روش درمان نقش مهمی دارند.

گرید سارکوم چیست؟

گرید، میزان غیرطبیعی بودن سلول‌های سرطانی و احتمال رشد و گسترش آن‌ها را نشان می‌دهد. پاتولوژیست با بررسی نمونه بافت در آزمایشگاه، ویژگی‌های سلول‌های تومور را ارزیابی می‌کند و در بسیاری از انواع سارکوم، گرید را از ۱ تا ۳ تعیین می‌کند: 

گرید پایین: سلول‌های تومور شباهت بیشتری به سلول‌های طبیعی داشته و معمولاً رشد آهسته‌تری دارند. احتمال انتشار این تومورها نیز در مقایسه با سارکوم‌های گرید بالا کمتر است.

گرید متوسط: سلول‌ها از حالت طبیعی فاصله بیشتری گرفته‌اند و از نظر سرعت رشد و احتمال گسترش، بین تومورهای گرید پایین و بالا قرار می‌گیرند.

گرید بالا: سلول‌ها تغییرات غیرطبیعی بیشتری دارند و تومور معمولاً رفتار تهاجمی‌تری نشان می‌دهد. این سارکوم‌ها سریع‌تر رشد می‌کنند و احتمال انتشار آن‌ها به سایر قسمت‌های بدن، به‌خصوص ریه‌ها، بیشتر است.

مرحله سرطان سارکوم چیست؟

مرحله سارکوم نشان می‌دهد سرطان تا چه اندازه در بدن گسترش پیدا کرده است. برخلاف گرید که بیشتر ویژگی‌های سلول‌های تومور را بررسی می‌کند، مرحله‌بندی به اندازه و محل تومور، درگیری بافت‌های اطراف و وجود یا نبود انتشار به نقاط دیگر بدن توجه دارد. به طور کلی:

مراحل اولیه: تومور هنوز به محل اصلی خود محدود است و شواهدی از انتشار آن به نقاط دیگر بدن وجود ندارد.

مراحل پیشرفته‌تر: تومور ممکن است بزرگ‌تر شده باشد، به ساختارهای اطراف گسترش پیدا کرده باشد یا در برخی موارد به اندام‌های دوردست، مانند ریه‌ها، متاستاز داده باشد.

نکته مهم: گرید و مرحله دو مفهوم متفاوت هستند و نباید آن‌ها را با یکدیگر اشتباه گرفت. پزشک با در نظر گرفتن این دو معیار در کنار نوع سارکوم، محل تومور، اندازه آن و وضعیت عمومی بیمار، درباره بهترین روش درمان تصمیم می‌گیرد. 

روش‌های درمان سرطان سارکوم

سرطان سارکوم در بسیاری از موارد قابل درمان است؛ به ویژه اگر بیماری در مراحل اولیه و پیش از گسترش تشخیص داده شود. البته که موفقیت درمان تا حد زیادی به نوع سارکوم، گرید آن و سرعت عمل در تشخیص بستگی دارد و امروزه با پیشرفت تکنیک‌های جراحی و روش‌های دارویی، بسیاری از بیماران بهبودی کامل را تجربه می‌کنند.

برای درمان سارکوم، پزشکان از روش‌های زیر کمک می‌گیرند:

جراحی

اصلی‌ترین و مهم‌ترین روش برای درمان سارکوم است. هدف پزشک این است که کل تومور را به همراه مقداری از بافت‌های سالم اطراف آن خارج کند تا مطمئن شود سلول سرطانی باقی نمانده است. با پیشرفت تکنیک‌های جراحی امروزی، پزشکان تا جای ممکن تلاش می‌کنند با حفظ کامل اندام، تومور را خارج کنند.

پرتودرمانی (رادیوتراپی)

در این روش با استفاده از اشعه‌های مخصوص، سلول‌های سرطانی نابود می‌شوند. رادیوتراپی گاهی قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور انجام می‌شود و گاهی بعد از جراحی به کار می‌رود تا از بازگشت بیماری جلوگیری کند.

شیمی‌درمانی

مصرف داروهای ضدسرطان است که البته برای همه انواع سارکوم استفاده نمی‌شود؛ اما در برخی زیرنوع‌های خاص (مثل استئوسارکوم یا سارکوم یوینگ) یا در مواردی که بیماری پیشرفت کرده باشد، بسیار کاربردی است.

درمان‌های هدفمند و ایمنی‌درمانی (Targeted Therapy / Immunotherapy)

داروهای جدیدی هستند که مستقیماً سراغ ژن‌ها یا پروتئین‌های عامل رشد سلول‌های سرطانی می‌روند یا سیستم ایمنی بدن را وادار به مبارزه با تومور می‌کنند.

آیا سارکوم به سایر قسمت‌های بدن متاستاز می‌دهد؟

بله، سارکوم پتانسیل متاستاز دادن (گسترش به سایر قسمت‌های بدن) را دارد. سلول‌های تهاجمی سارکوم تمایل دارند به جای سیستم لنفاوی، بیشتر از طریق جریان خون حرکت کنند و خود را به اندام‌های دیگر برسانند.

شایع‌ترین محلی که سارکوم معمولاً به آنجا متاستاز می‌دهد، ریه‌ها است؛ به همین دلیل است که پزشکان در روند بررسی، تشخیص و پیگیری بیماری، اغلب تصویربرداری‌های دقیق از ریه را در دستور کار خود قرار می‌دهند. البته شناخت به‌موقع بیماری پیش از رخ دادن متاستاز، نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در موفقیت روند درمان دارد.

جمع بندی

سرطان سارکوم اگرچه بیماری نادری است، اما شناخت آن و توجه به نشانه‌های هشداردهنده می‌تواند در تشخیص به‌موقع نقش مهمی داشته باشد. این سرطان از بافت‌هایی مانند عضلات، چربی، تاندون‌ها، استخوان‌ها و سایر بافت‌های همبند بدن شکل می‌گیرد و در برخی موارد، به‌خصوص در مراحل اولیه، بدون درد و علامت مشخصی پیش می‌رود. به همین دلیل، اگر متوجه توده‌ای شدید که بدون علت مشخص ایجاد شده و به‌مرور بزرگ‌تر می‌شود، بهتر است آن را نادیده نگیرید و برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنید.

خوشبختانه پیشرفت روش‌های تصویربرداری، بیوپسی و درمان‌های تخصصی، مسیر تشخیص و درمان سارکوم را تا حد زیادی بهبود داده است. نوع و مرحله بیماری تعیین می‌کند که کدام روش درمانی، از جراحی تا پرتودرمانی و درمان‌های دارویی، برای شما مناسب‌تر باشد. بنابراین، با مشاهده هرگونه توده یا تغییر غیرطبیعی در بدن، به جای نگرانی یا خوددرمانی، بررسی پزشکی را در اولویت قرار دهید؛ زیرا تشخیص به‌موقع می‌تواند فرصت بیشتری برای انتخاب درمان مناسب و رسیدن به نتیجه بهتر فراهم کند.

سوالات متداول :

دوباره بدون درد زندگی کنید...

اگر آسیب‌های ورزشی، شکستگی‌ها یا دردهای کهنه استخوان و مفاصل، زندگی روزمره‌تان را مختل کرده است، برای درمان قطعی یک قدم فاصله دارید. دکتر حسین رونقی (جراح و متخصص ارتوپدی)، با تجربه بیش از ۵,۳۰۰ جراحی موفق و ویزیت بیش از ۳۰,۰۰۰ بیمار، همراه شماست تا سلامتی خود را دوباره به دست آورید. همین حالا می‌توانید از طریق سامانه ویزیت آنلاین با ایشان در ارتباط باشید یا نوبت معاینه حضوری خود را رزرو کنید.

شروع ویزیت آنلاین با دکتر رونقی